Verslag bijeenkomst Nederlands Implementatie Collectief op 26 juni

20 juli 2018, 14.24

Een hele diverse groep van wetenschappers en mensen uit de praktijk, afkomstig uit allerlei sectoren. Dát was de opkomst tijdens de bijeenkomst van het Nederlands Implementatie Collectief. Een mix van mensen die langer en minder lang in het vakgebied zitten. Voor de dialoog en dynamiek van deze ochtend werkte dat verfrissend. De organisatie kijkt terug op een geslaagde bijeenkomst. Eentje waarin kennis delen over implementatie, van elkaar leren én netwerken centraal stond.

Leiderschap in Verandering

Het tot stand brengen van integrale zorg is volgens Tom van Yperen (Nederlands Jeugdinstituut en Rijksuniversiteit Groningen) een zogeheten ‘wicket problem’: een vraagstuk dat zich niet zo gemakkelijk planmatig laat oplossen. Aan de hand van dit vraagstuk laat Tom van Yperen zien dat de aandacht vaak uitgaat naar de verbetering van de werkwijze van uitvoerend professionals en allerlei organisatie-aspecten. Weinig aandacht is er voor de verbetering van het leiderschap dat nodig is om dit soort vraagstukken het hoofd te kunnen bieden. Met het oog hierop staat hij stil bij de betekenis van verschillende soorten leiderschap (laissez faire, transactioneel en transformationeel).

Bij de aanpak van ‘wicket problems’ lijkt in ieder geval transformationeel leiderschap goed te werken. Dat type is sterk gericht op de realisatie van betere uitkomsten voor burgers, het in dat kader inspireren van medewerkers, het smeden van allianties en het daarnaar plooien van de organisatie. Hierbij accepteert de leider dat het gaat om een proces met weinig zekerheden. Het enige dat zekerheid biedt, is dat partijen zich committeren aan het hogere doel (betere uitkomsten voor burgers) en dat men al lerend de beste werkwijze uitvindt. Probleem is dat transformationele leiders vaak worden gefrustreerd door verantwoordingssystemen die gestoeld zijn op planmatige verbetertrajecten met veel veronderstelde zekerheden. Dat onderkennen helpt bij het zoeken naar beter passende verantwoordingssystemen.

Lees:

Leergroep Implementatie

Madelon Rooseboom (Zorginstituut Nederland) neemt de deelnemers mee in het Expertisenetwerk Implementatie voor innovatie & kwaliteitsbevordering in de gezondheidszorg. Dit netwerk bestaat sinds februari 2016. In een position paper hebben deelnemers met elkaar de vier implementatiethema’s beschreven waaraan bij het verbeteren en veranderen van de Nederlandse gezondheidszorg meer aandacht moet worden geven.

Die vier implementatiethema’s zijn:

  • Vakgebied van implementeren; essentie van vakmanschap
  • Taal van implementeren
  • Balans tussen standaardisatie en variatie
  • Duurzaam innoveren als core business

Bekijk:

Leren van de Nordic Implementation Conference:

Implementatie Onderzoekagenda
Welk implementatieonderzoek moeten we het komende decennium doen om een stap vooruit te komen? Moeten we naar bevorderende en belemmerende factoren blijven kijken voor specifieke interventies? Moeten we steeds ingewikkeldere implementatiemodellen gaan bouwen? Ferry Goossens, (Trimbos-instituut) zoekt naar antwoorden op deze vragen. Met als vervolgvragen: wat betekent dit voor de activiteiten die we vanuit het NIC organiseren? En hoe kunnen we beschikbare kennis zo goed mogelijk delen? Deelnemers wisselen daarover kort met elkaar uit. Greep uit de reacties:

  • ‘Laten we ingrediënten van succesverhalen met elkaar delen!’
  • ‘Het hele pallet vertellen is belangrijk. Dus ook bijvoorbeeld hoe is de financiering ervan verlopen.’
  • ‘De taal moeten we echt laten aansluiten op onze doelgroep: professionals.’
  • ‘Neem kennis over gedragsverandering mee.’
  • ‘Geef aandacht aan tijdsduur van implementatie.’
  • ‘Hoe werken we in de praktijk met modellen en theorieën? En hoe pakken die uit?’

Implementatie als professie
Wie is er opgeleid als implementatie specialist? En wie heeft er een specifieke training of cursus over implementatie gevolgd? Er gaan weinig handen omhoog als Pauline Goense (ZonMw) deze vragen in de groep gooit. Pauline constateert dat het vakgebied zich aan het ontwikkelen is. “Implementatie wordt steeds meer gezien als een eigenstandig vakgebied ofwel professie. Ik roep al langer dat de implementation science groter is dan mensen wellicht denken. Er bestaan internationaal journals, netwerken, professoren, master courses en tenure tracks op dit gebied.”

Deze ontwikkeling maakt ook dat er steeds meer aandacht is voor competentieprofielen van implementatie specialisten. Want welke kennis moet je hebben om in dat functieprofiel te passen? In een profiel opgesteld door Katie Burke en Allison Metz komen competenties naar voren zoals: kennis van implementatieonderzoek, theorieën en modellen en het systematisch kunnen toepassen daarvan, in co-creatie met stakeholders uit meerdere disciplines kunnen werken en empathisch en met een lange adem werken aan opbouw van capaciteit en relaties.

Implementatie-experts kunnen vanuit hun eigen organisatie werken of worden ingehuurd. In het eerste geval moeten zij uitkijken dat ze niet teveel losgezongen raken van de organisatie als ‘specialist’. En precies daar rijst ook de vraag, moeten we wel spreken van specialisten? Of moeten er veel meer mensen over basale implementatiedeskundigheid gaan beschikken en wat houdt dat dan precies in? Een trend is dat we steeds meer schapen met vijf poten willen, zowel als implementatie expert, als klinisch onderzoeker en als leider. Gevaar is dat één iemand teveel verschillende rollen moet vervullen met werkdruk en kwetsbaarheid van de positie als gevolg.

Bekijk:

Implementation theory in practice
Welke modellen bestaan er allemaal en hoe kies je uit al die implementatiemodellen de juiste? Die vraag werd tijdens de bijeenkomst gesteld aan Mirjam Walpot van de Hogeschool van Amsterdam.

Enkele modellen worden beschreven in de literatuur. We verwijzen dan ook naar deze twee artikelen:

Adaptief leiderschap: implementation science meets complexity science
Werk als implementatiespecialist vanuit adaptief leiderschap en vul je implementatiekennis aan vanuit complexity science. Gerg Aarons, een van de keynote speakers van de conferentie, gaf in zijn presentatie aan dat leiderschap ten behoeve van implementatie vooral gericht moet zijn op het zorgen voor een implementatieklimaat: ruimte-tijd, aandacht-focus en manier van werken-organiseren binnen een organisatie, team, werkgroep, en dergelijke. Dit heeft effect op de attitude in het werk, voor het te implementeren aspect en de mate waarin je daarvoor goed je best wilt gaan doen.

Vaak is het de job van de implementatiespecialist om ervoor te zorgen dat managers, bestuurders of projectleiders hiervoor oog krijgen en eraan gaan werken. Het is het leiderschap van de implementatiespecialist dat er op deze manier toe doet! Dit maakt namelijk dat een implementatiespecialist ook ruimte heeft/krijgt om implementatieprocessen te kunnen faciliteren. En daarmee kom je op de essentie van de rol van een implementatie-specialist: faciliteren van implementatieprocessen in de betreffende context.

Die context is leidend. Want het is de bedoeling dat daar een verbetering voor iemand gaat optreden. Dit betekent dat de benadering van hoe je implementeert telkens in relatie tot de context wordt ingezet en je raamwerken en interventies hierop aanpast. Adaptief kunnen werken is dan het adagium; weten hoe de context werkt en daarin je invloed kunnen uitoefenen. Het perspectief van complexity science biedt de mogelijkheid beter inzicht te krijgen met alles wat er gebeurt in de dynamiek van netwerken van betrokkenen en interacties tussen mensen en dingen (zie tweede deelsessie ‘Utilising implementation theory for practice’). Vanuit complexity science leer je de context beter begrijpen en kun je deze vanuit zijn dynamiek ook beter beïnvloeden. Het gaat dan minder specifiek om het categorisch toepassen van implementatiestrategieën en meer om het leren beïnvloeden van de patronen van interacties in de dynamiek van de context.

Netwerken in beeld

Gezamenlijk hebben we op twee kaarten bestaande netwerken in beeld gebracht. Er kwamen vrij veel netwerken en aanverwanten naar voren. Dat roept de vraag op voor wie welk netwerk bedoeld is en welke inhoud/focus het heeft. Veelal zijn de netwerken eerder inhoudsgedreven dan overstijgend gericht op implementatie. De komende tijd werken we dit beeld verder uit. Zodra dit gereed is stellen we dit beschikbaar via de website.

Voor in de agenda

  • Week van de Implementatie 2019: maandag 4 februari tot en met vrijdag 8 februari 2019.
  • Implementation Conference: 8 februari 2019 (Trimbos-instituut)

Over het Nederlands Implementatie Collectief

Deze bijeenkomst is een initiatief van het Nederlands Implementatie Collectief. Het Nederlands Implementatie Collectief (NIC) is hét Nederlandse netwerk voor het delen van kennis over effectief implementeren in de sociale en zorgsector. Het NIC is opgericht door het Nederlands Jeugdinstituut, de Hogeschool van Amsterdam, TNO en het Trimbos-instituut om bewustwording over het belang van effectief implementeren te stimuleren. Inmiddels zijn ook ZonMw, Zorginstituut Nederland en de Vrije Universiteit aangesloten als leden. Meer weten? Lees meer over het Nederlands Implementatie Collectief. Vragen? Mail naar implementatie@nji.nl.